Pleegzorg voor broers en zussen: hoe houd je een groep kinderen bij elkaar

Femke de Vries

Ervaren pleegzorgbegeleider en pedagoog

Stel je voor: een huis vol leven, gelach, en soms ook ruzie. Maar bovenal: een veilige haven voor kinderen die dat hard nodig hebben.

Nu is het uitdaging om één kind een warm thuis te geven, maar wat als je een heel groepje broers en zussen opvangt?

Het klinkt misschien als een logische stap, want familie is alles, maar de realiteit is vaak complexer dan het lijkt. Toch is het een van de belangrijkste dingen die je kunt doen in de pleegzorg. Het bij elkaar houden van broers en zussen is niet alleen liefdevol, het is vaak cruciaal voor hun ontwikkeling. In dit artikel duiken we in de wereld van de broer-zussen-plaatsing: hoe houd je de groep bij elkaar, en wat komt er allemaal bij kijken?

De onzichtbare band: waarom samenblijven zo belangrijk is

Voor kinderen in de pleegzorg is de wereld vaak onzeker. Huizen komen en gaan, gezichten veranderen. In die chaos is er één constante: hun broer of zus.

Diegene kent ze door en door, van hun angstigste momenten tot hun grappigste jeugdherinneringen.

Die band is als een veilig anker in een storm. Uit onderzoek, onder andere door het Nederlands Jeugdinstituut (NJi), blijkt dat kinderen die bij elkaar kunnen blijven, zich over het algemeen beter ontwikkelen.

Ze hebben minder last van hechtingsproblemen, voelen zich minder eenzaam en behouden een stukje van hun identiteit. Zelfs als ze niet per se de beste vrienden zijn, biedt de aanwezigheid van een broer of zus een gevoel van herkenning en veiligheid dat je niet zomaar kunt nabootsen. Het scheelt bovendien een hoop stress voor de kinderen; ze hoeven niet opnieuw te wennen aan allemaal nieuwe mensen, want ze hebben tenminste één vertrouwd persoon naast zich.

De harde cijfers en de wet

Het is niet alleen een moreel goed idee, het is ook wettelijk vastgelegd. De overheid en pleegzorgorganisaties streven ernaar om broers en zussen zoveel mogelijk samen te plaatsen.

De cijfers liegen er niet om: van alle kinderen die in 2022 in de pleegzorg kwamen, is een aanzienlijk deel, zo’n 35 procent, samen met ten minste één broer of zus geplaatst.

Dat is mooi, maar het betekent ook dat een derde van de kinderen wél gescheiden wordt van hun broers en zussen. En dat terwijl de wet het belang van familiebanden benadrukt. Denk aan het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK), waarin staat dat kinderen recht hebben op contact met hun familie.

Ook in de Nederlandse Wet op de Personenbescherming staat dat het belang van het kind voorop moet staan. Dat betekent dat pleegzorgprofessionals én pleegouders een morele en wettelijke plicht hebben om te proberen die broer-zussenband te behouden.

Een kijkje in de keuken van de matchingsprocedure

Het is dus niet iets dat je zomaar even doet; het is een serieus onderdeel van het proces. Hoe vind je in hemelsnaam een pleeggezin dat niet één, niet twee, maar soms wel drie of vier kinderen aankan? De matchingsprocedure is een precisieklusje. Allereerst is er de pleegouderscan.

Pleegzorgorganisaties zoals Jeugdpleegzorg of Spirit kijken naar wat voor gezin je bent, bijvoorbeeld als je overweegt pleegzorg voor een vluchtelingengezin te bieden.

Hoeveel ruimte heb je? Welke ervaringen heb je? En heel belangrijk: wat kan een gezin aan?

Een groep kinderen opvangen is topsport. Het vereist een andere energie dan de opvang van één kind.

De pleegouders moeten niet alleen een match zijn met de kinderen als groep, maar ook met de individuele behoeften van elk kind. Bij de opvang van baby's en peuters zijn de noden immers anders dan bij een puber. De organisatie kijkt dus scherp naar de stabiliteit van het pleeggezin, de financiële ruimte en de emotionele veerkracht van de pleegouders. Pas als het plaatje klopt, mag het gezin samen op intake. Dat is het moment dat de vonken moeten overslaan, of in ieder geval een warm gevoel van vertrouwen moet ontstaan.

De realiteit: uitdagingen waar je tegenaan loopt

Laten we eerlijk zijn: het is niet alleen rozengeur en manenschijn. Een huis vol kinderen met allemaal hun eigen trauma’s, wensen en karakters, dat is pittig.

De praktijk leert dat het soms flink kan spoken. Allereerst is er de dynamiek binnen de groep. Broers en zussen kunnen elkaars steunpilaar zijn, maar ook elkaars grootste irritatiebron.

Ruzies die in het gezin van herkomst speelden, kunnen zich in het pleeggezin voortzetten. Soms trekt een ouder kind de verantwoordelijkheid voor een jonger kind, terwijl dat eigenlijk de taak van de pleegouder is.

Dat is een zware last voor een kind. Een andere valkuil is de individuele aandacht.

In een groep is de kans dat één kind onder de radar verdwijnt, groter. Zeker het kind dat minder om aandacht vraagt, kan makkelijk worden overgeslagen. Pleegouders moeten dus keihard werken om elk kind apart te zien, te horen en te waarderen. En dan is er nog de uitdaging van de leeftijdsverschillen.

Een baby die de hele nacht huilt en een puber die rustig wil leren voor een examen, dat vraagt om creatieve oplossingen en een flinke dosis geduld. Niets is zo ingewikkeld als de relatie met de biologische ouders.

De rol van de biologische ouders: een complex web

Zij zijn en blijven de ouders. Als je een groep kinderen opvangt, heb je niet met één, maar met een heel systeem te maken. Bezoeken aan de biologische ouders kunnen voor spanning zorgen.

De kinderen gaan weg en komen soms emotioneel terug. Soms vertellen ze dingen die moeilijk zijn om aan te horen, of juist dingen die je als pleegouder niet weet.

Goede communicatie is hier het toverwoord. Probeer, waar het kan en veilig is voor de kinderen, een brug te slaan. Dit is vaak een taak voor de pleegzorgbegeleider, maar als pleegouder speel je een rol in het bewaken van de rust voor de kinderen, bijvoorbeeld door tijdelijk een pleegkind op te vangen.

Het doel is altijd: zorgen dat het contact voor de kinderen zo positief en voorspelbaar mogelijk verloopt.

Dat is soms een worsteling, maar het hoort erbij.

Jouw toolkit: praktische tips voor pleegouders

Ben je van plan om een groep broers en zussen op te vangen? Of heb je het al in huis? Hier zijn een aantal tips die je helpen het overzicht te bewaren en een warm nest te creëren.

• Haal de band aan: Organiseer speciale ‘broer-zussen-momenten’. Dat hoeft niet groot te zijn. Een filmavondje met z’n allen, een potje voetbal in de tuin of gewoon even samen kletsen zonder telefoons. Geef ze de ruimte om hun eigen clubje te zijn.
• Structuur is je beste vriend: Kinderen die onveiligheid hebben meegemaakt, houden van voorspelbaarheid. Maak duidelijke afspraken over etenstijd, bedtijd en huisregels. Zorg dat iedereen weet waar hij of zij aan toe is.
• Individuele tijd is goud waard: Plan bewust tijd in voor elk kind apart. Ga met de oudste naar de markt, of help de jongste met knutselen. Laat ze voelen dat ze gezien worden als individu, niet alleen als ‘de kinderen van die ene pleegmoeder’.
• De-escaleren is een kunst: Ruzies horen erbij. Leer om te gaan met conflicten zonder meteen in te grijpen. Stimuleer ze om het zelf op te lossen, maar grijp in als het te ver escaleert of als er sprake is van ongelijke verhoudingen.
• Zoek je steun: Je staat er nooit alleen voor. Schakel je pleegzorgbegeleider in voor morele steun of praktische hulp. Praat met andere pleegouders die hetzelfde meemaken. Er zijn speciale lotgenotencontacten en trainingen, bijvoorbeeld via Pleegzorg Nederland of lokale organisaties.

Conclusie: Een uitdaging met een enorme beloning

Pleegzorg voor broers en zussen is niet voor bange moeders en vaders. Het is een roeping die vraagt om een open hart, een dik vel en een flinke dosis organisatietalent.

Het is soms zwaar, emotioneel en intensief. Maar de beloning is even groot.

Als je ziet dat een groep kinderen, die door omstandigheden uit elkaar zijn gerukt, langzaam weer een hecht gezinnetje vormt in jouw woonkamer, dan weet je waar je het voor doet. Je geeft ze niet alleen een bed om te slapen, je geeft ze hun verleden, hun heden en hun toekomst terug. En dat is misschien wel het mooiste cadeau dat je een kind kunt geven.